traduza página para Português
Traduza texto de página do Holandês para o Português

   Zoek op deze site met FreeFind

 

de heilige van de dag
klik hier voor de heilige(n) van de dag

Schriftlezingen van de dag
klik hier voor de liturgische lezingen van de dag

beluister Radio Maria tijdens het surfen, 96 Kb/sec. ('Windows Media Player' vereist)

 

Brugge - zwartzusters (16de eeuw)

Paus Julius II, beschermheer van de Cellieten
Paus Julius II, beschermheer van de Cellieten. Raffael, 1512. (Londen, National Gallery)

1506 - Paus Julius II schrijft op 7 november een bul "Congregatio Fratrum et Sororum Cellitarum", waarin hij alle beschermingsbrieven van zijn voorgangers i.v.m. de Cellebroeders en -zusters bondig samenvat en herbevestigt. De paus erkent de Cellieten als bedelorde en vraagt dat "de parochieherders en kloosters hen aanbevelen bij het volk, als ze komen om een aalmoes te vragen, en hen dat niet te beletten".

Kopie (1513) van de pauselijke beschermingsbul van Julius II
Kopie (1513) van de pauselijke beschermingsbul van Julius II

In 1513 maakt bisschop Jacques de Croy van Kamerijk een kopie van dit pauselijk schrijven "ten versoucke van de religieusen persooneghen, moedere ende susters gheseit Swarte Susteren onder de reghele van Ste Augustyn in de stad van Brugghe ende bisschopdom van Doornycke". De eeuwen door hebben de Zwartzusters in Brugge zorgvuldig dit prachtig met miniaturen versierd perkament bewaard, dat verwijst naar hun oorsprong als Cellezusters. Voor het eerst trouwens duikt in deze oorkonde de naam "Zwarte Zusters" op, later afgekort tot Zwartzusters. Maar in de dagelijkse omgangtaal worden de namen "zwarte nonnen" en castagneboomzusters" nog héél lang doorgebruikt.

1510-11 - De Castagneboomzusters ontvangen een maandelijkse toelage van de stad Brugge voor de zorg van mensen die door de "quader ziecte" (= pest) zijn aangetast. Bovendien geeft het stadsbestuur hen "vrydom van assisen" (= vrijstelling van accijnzen) voor het brouwen van 25 tonnen "dobbele biers tsjaers".

Bul van paus Leo X die bescherming biedt aan alle  Cellezusters
Bul van paus Leo X die bescherming biedt aan alle Cellezusters

1514 - De Brugse Zwartzusters bezitten ook een beschermingsbrief van paus Leo X (3 november 1514), in de vorm van een bul met loden zegels, vastgemaakt aan 2 houten stokken. Deze pauselijke bul is niet speciaal aan hen gericht maar aan alle moeders of oversten van de congregatie van de Cellezusters, levend volgens volgens de regel van St. Augustinus, in de kerkprovincie van Reims, in het hertogdom Brabant en in het graafschap Vlaanderen. Op een bijgaand briefje (uit de 17de eeuw) staat wel geschreven: "Brieven van de institutie van het conventueel clooster van Bethel, gheseydt de Castaigneboomen..."

Keizer Karel V. Titiaan, 1548. (München, Bayerische Staatsgemäldesammlungen, Alte Pinakothek)
Keizer Karel V. Titiaan, 1548. (München, Bayerische Staatsgemäldesammlungen, Alte Pinakothek)

1542 - Keizer Karel V geeft op 10 maart een ordonnantie (die in 1547, 1549 en 1556 zal worden herhaald), waarbij alle eigenaars en huurders, ook de Castagneboomzusters, verplicht binnen de 12 dagen een verklaring van al hun onroerende goederen, van hun waarde en hun jaarlijkse opbrengst moeten opgeven. Op deze inkomsten zal een belasting van "een tiende" worden geheven om de uitgaven te financieren van de keizer voor zijn oorlog tegen Frankrijk.

Plundering van een kerkgebouw in Antwerpen tijdens de Beeldenstorm
Plundering van een kerkgebouw in Antwerpen tijdens de Beeldenstorm

1566-1584 - Met het uitbreken van de Beeldenstorm op 10 augustus 1566 verspreidt het Calvinisme zich in onze streken. Brugge ontkomt tijdelijk aan de vernielingen. Maar in 1578 komen de Geuzen vanuit Gent over naar Brugge en vestigen er 6 jaar lang een Calvinistisch bewind. De Unie van Utrecht, een overeenkomst in 1579 ondertekend door een aantal Nederlandse gewesten om de Spanjaarden het land uit te jagen, wordt naderhand ook aanvaard door een aantal Vlaamse steden, waaronder Brugge. Vele geestelijken en religieuzen moeten vertrekken uit de stad. Daarna beginnen de Geuzen met de plundering en verwoesting van kloosters, kerken en kapellen.

Omgeving van het Zwartzuster-klooster op 16de-eeuwse plattegrond van Brugge
Omgeving van het Zwartzuster-klooster op 16de-eeuwse plattegrond van Brugge

De "Swarte Susters" van de Castaigneboom mogen in hun klooster blijven omwille van hun toegewijde diensten aan pestlijders, zieken en bejaarden in de stad, "aenghezien dat sy de ghemeente van Brugghe in siecten, en de peste bystonden ende grooten dienst en bystandigheyt deden", zo meldt de kroniekschrijver Zeghere van Male.

Pater Rogier de Jonghe. Frans Pourbus de Oude, medio 16de eeuw.
Pater Rogier de Jonghe. (Frans Pourbus de Oude, medio 16de eeuw)

1578 - De paters Augustijnen in Brugge worden wél uit hun klooster verjaagd. De hoogbejaarde beroemde theoloog en predikant Rogier de Jonghe o.s.a. (1482-1579) gaat "naer het cloosterken der swerte nonnekens". Hij is de biechtvader van de zusters, die hem in zijn laatste levensjaren verzorgen en na zijn dood (op 97-jarige leeftijd) begraven in de kloosterkapel.

Alexander Farnese, die de Calvinisten uit de Zuidelijke Nederlanden verdreef.
Alexander Farnese, die de Calvinisten uit de Zuidelijke Nederlanden verdreef.

1584 - De troepen van de Spaanse generaal Alexander Farnese, hertog van Parma, heroveren langzamerhand alle Vlaamse en Brabantse steden, inclusief Brugge en het Brugse Vrije. Het Calvinistisch bestuur en de aanslepende godsdiensttroebelen zijn voorbij. Na alle rampen en godsdiensttroebelen hebben de "religieusen van 'tclooster van Bethel, gheseyt ten Castaigneboome" het niet breed. Ze vragen de stadsmagistraat opnieuw om vrijstelling van belastingen, o.m. op het brouwen van bier in het klooster, maar het antwoord hierop zal lang op zich laten wachten.

Statuten voor de Zwarzusters, door Mathias Lambrecht, bisschop van Brugge
Statuten door Mathias Lambrecht, bisschop van Brugge

1597 - Bisschop Mathias Lambrecht van Brugge bezorgt "de moeder ende religieusen oft susteren vande Selle des cloosters van Bethel, gheseyt Castaengeboom" op 8 oktober een verbeterde Nederlandse vertaling van de "Reghele van Sint Augustyn". Daarnaast vaardigt hij een gewijzigde versie uit van de Statuten van 1461, aangepast aan de nieuwe levensomstandigheden. Aan de hand van die tekst kan men het dagelijks leven van de Brugse Zwartzusters in de 16de eeuw een beetje reconstrueren.

  • De deken van van Brugge doet minstens eens per jaar een visitatie. Hij leidt de kleding en professie van nieuwe kandiaten.
  • Kandidaten worden vooraf onderworpen aan een onderzoek en ondervraagd door 3 zusters. Ze mogen pas vanaf hun 18de jaar worden geprofest, nadat ze minstens 1 jaar noviciaat achter de rug hebben.
  • De zusters hebben geen eigen directeur. Ze staan onder de leiding van de pastoor van de derde (loden) portie van de O.-L.-V.-Kerk, in wiens parochie het klooster van Bethel staat.

    Oude kazuifel met O.-L.-Vrouw en heiligen
    Oude kazuifel met O.-L.-Vrouw en heiligen (Coll. Zwartzusters)

  • De zusters gaan minstens op de kerkelijke feestdagen ter communie (voor de rest wordt dit overgelaten aan de persoonlijke devotie). Om de 2 weken moeten ze biechten bij hun gewone biechtvader ("den ordinairen biegtvaeder"), die door de bisschop is aangesteld, ofwel (minstens viermaal per jaar) bij de pastoor van de eigen parochie.
  • Er zijn bepaalde voorschriften voor het gezamelijk getijdengebed in de kapel, verschillend voor de geletterde zusters en "de susters die niet en connen lesen".
  • De zusters slapen niet in een bed, maar op een matras op de grond.
  • Aan tafel wordt gezwegen en voorgelezen uit een geestelijk boek. Vanaf het slapengaan tot de primen van 6 u. 's morgens is het grote zwijgen van kracht.
  • De zusters gaan bij voorkeur op stap met twee: "een oude met een jonghe, zo verre dat doenlic ware". Wat ze krijgen van de zieken moeten ze aan de Moeder geven "om daer mede te copen dat van noode is".

© Copyright 2010- . Alle rechten voorbehouden. Contact: zwartzusters.brugge@telenet.be